Wspieramy realizację programów profilaktycznych zaprojektowanych przez Ministerstwo Zdrowia. To inicjatywy mające na celu wykrycie wybranych chorób na wczesnym etapie i stworzenie szansy na leczenie, które będzie szybsze, bardziej efektywne i tańsze od terapii zaawansowanych. Poznaj rodzaje badań przesiewowych dostępnych w Polsce. Kto może z nich skorzystać i jak często?
Dlaczego warto pamiętać o profilaktyce?
Wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia w przypadku wielu chorób. Znacząco zwiększa szanse pacjenta na pełne wyzdrowienie, a jednocześnie umożliwia stosowanie mniej inwazyjnych metod terapeutycznych i ogranicza efekty uboczne leczenia. W ostatecznym rozrachunku profilaktyka pozwala również na ograniczenie kosztów związanych z leczeniem.
Regularnie wykonywane badania profilaktyczne pozwalają znacząco wydłużyć życie i poprawić jego jakość. Mimo to nadal wiele osób nie wie, kiedy i na jakich zasadach można z nich skorzystać. Promowanie profilaktyki zdrowotnej leży w interesie samorządów, organizacji NGO oraz pracodawców, którzy chcą zadbać o dobrostan pracowników.
Poznaj najpopularniejsze programy profilaktyczne dostępne w polskiej służbie zdrowia. Stanowią one niezwykle istotną część badań przesiewowych skierowanych do określonych grup pacjentów.
Podstawowy bilans zdrowia w programie Moje Zdrowie
Z udziału w programie Moje Zdrowie mogą skorzystać osoby, które ukończyły 20 lat. Świadczenie jest realizowane w przychodni POZ, do której zapisany jest pacjent:
- nie częściej niż co 5 lat (w przypadku osób w wieku 20-49 lat),
- nie częściej niż co 3 lata (w przypadku osób w wieku 50+ lat).
W przypadku skorzystania z badania Profilaktyka 40+, z programu Moje Zdrowie można skorzystać po upływie roku od ostatniego badania.
W ramach programu pacjent wypełnia ankietę online dostępną w Internetowym Koncie Pacjenta, aplikacji mobilnej mojeIKP lub w przychodni POZ Kwestionariusz bilansu zdrowia osoby dorosłej. Na podstawie wyników ankiety oraz wieku pacjenta przysługuje pakiet badań krwi w wersji podstawowej lub rozszerzonej.
Podstawowe badania w ramach programu obejmą:
- morfologię krwi,
- poziom glukozy,
- kreatyninę, lipidogram,
- TSH,
- lipoproteinę A.
Osoby starsze mogą wykonać także test na próby wątrobowe, PSA (u mężczyzn), anty-HCV oraz badanie kału na krew utajoną.
Ostatnim krokiem jest wizyta podsumowująca. W je ramach lekarz omówi wyniki badań i ankiety, a także przekaże informacje dotyczące zdrowego stylu życia, diety i aktywności fizycznej oraz badań profilaktycznych. Pacjent otrzymuje też indywidualny plan zdrowotny i dalsze zalecenia, które pozwolą zadbać o zdrowie organizmu na własną rękę.
Program profilaktyki chorób odtytoniowych
Ten program profilaktyczny jest przewidziany przede wszystkim dla osób po ukończeniu 18 roku życia, które palą papierosy. Mogą z niego skorzystać także osoby w wieku 40-65 lat, które przez 3 lata nie wykonały badań spirometrycznych w ramach programu i u których wcześniej nie stwierdzono w badaniu spirometrycznym, POCHP lub przewlekłego zapalenia oskrzeli lub rozedmy.
Założenia programu obejmują badania przedmiotowe i fizykalne, a w przypadku pacjentów w wieku 40-65 lat, które zostały zakwalifikowane do świadczeń w zakresie profilaktyki POChP, również badanie spirometryczne.
Dowiedz się więcej o profilaktyce chorób odtytoniowych i badaniu spirometrycznym
Program profilaktyki chorób układu krążenia
Choroby układu krążenia stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów na całym świecie. Ich wczesne wykrycie w wielu przypadkach pozwala jednak na całkowite wyleczenie przypadłości. Pakiet profilaktyki ChUK jest przeznaczony dla osób w wieku 35-65 lat, które nie mają rozpoznanej choroby układu krążenia i w ciągu ostatnich 5 lat nie korzystały z programu.
Dodatkowo celem programu jest wsparcie osób, u których występują czynniki ryzyka w tym m.in. nadwaga lub otyłość, nadciśnienie tętnicze lub podwyższone stężenie cholesterolu.
Podczas wizyty lekarskiej przeprowadzany jest wywiad zdrowotny oraz promocja zdrowego stylu życia. Pacjent może liczyć na pomiar ciśnienia tętniczego, cholesterolu, glukozy przez pielęgniarkę POZ. Następnie lekarz dokonuje oceny ryzyka chorób układu krążenia i ustala z pacjentem dalsze postępowanie.
Program profilaktyki raka piersi
Badania przesiewowe w kierunku raka piersi przysługują kobietom w wieku od 45 do 74 lat, które nie miały wykonywanej mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat (przy określaniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia) oraz:
- zakończyły okres 5 lat od leczenia chirurgicznego raka piersi pozostają w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT) – zalecenie badania co 12 miesięcy,
- zakończyły leczenie raka piersi i 5-letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu – zalecenie badania co 12 miesięcy.
Ponowne badanie mammograficzne można przeprowadzić po upływie dwóch lat, jeżeli wynik był prawidłowy. Jeśli profilaktyka raka piersi wykryła obecność guza, należy ustalić z lekarzem kolejne kroki postępowania.
Program profilaktyki gruźlicy
Profilaktyka gruźlicy przysługuje osobom powyżej 18 roku życia, które dotychczas nie chorowały na gruźlicę, ale jednocześnie miały bezpośredni kontakt z osobami z już rozpoznaną gruźlicą. Badania przysługują też osobom pełnoletnim, które funkcjonowały w trudnych warunkach, mogących spowodować rozwój choroby (np. niepełnosprawność, długotrwała choroba, uzależnienie od alkoholu lub narkotyków).
W tym przypadku działanie polega na wypełnieniu ankiety i edukacji zdrowotnej. Osoby, które należą do grupy podwyższonego ryzyka zachorowania powinny zgłosić się do lekarza POZ celem wskazania dalszego postępowania.
Program profilaktyki raka jelita grubego
Diagnostyka w kierunku wybranych chorób onkologicznych obejmuje także raka jelita grubego. Z programu profilaktycznego mogą skorzystać osoby w wieku 50-65 lat (albo 40-49 lat, jeżeli rak jelita grubego występował w najbliższej rodzinie), jeżeli nie mają objawów sugerujących tę chorobę i nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat.
Kolonoskopia obejmuje nie tylko samo badanie, ale również pobranie zmian podejrzanych o charakter nowotworowy i oddanie ich do badania histopatologicznego i usunięcie niewielkich polipów.
Poradnictwo i badania genetyczne dla kobiet w ciąży
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje również badania prenatalne dla kobiet w ciąży niezależnie od wieku. W tym przypadku diagnostykę można dzielić na podstawową oraz poszerzoną.
Diagnostyka podstawowa obejmuje USG płodu oraz badania biochemiczne wykonywane w zależności od wieku ciąży – PAPP-A, free-β -hCG, AFP, Estriol. Diagnostyka rozszerzona obejmuje poradę genetyczną, skierowanie na pobranie materiału do badań genetycznych oraz badania cytogenetyczne. Do badań genetycznych kwalifikują się wyłącznie kobiety spełniające co najmniej jedno z poniższych kryteriów:
- wystąpienie w poprzedniej ciąży aberracji chromosomowej płodu lub dziecka
- stwierdzenie wystąpienia strukturalnych aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca dziecka
- stwierdzenie znacznie większego ryzyka urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenowo lub wieloczynnikową
- stwierdzenie w czasie ciąży nieprawidłowego wyniku badania USG lub badań biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub wady płodu.
Profilaktyka raka szyjki macicy
Ten program profilaktyczny jest przeznaczony dla kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Do czerwca 2026 roku obejmuje klasyczną cytologię wykonywaną do 3 lata. W kolejnym okresie polega na wykonaniu testu HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym w wymazie z szyjki macicy. Nowa wersja przysługuje co 5 lat.
Jeżeli wynik testu HPV HR był dodatni, z tego samego materiału wykonuje się cytologię na podłożu płynnym.
W jaki sposób Cogito Med wspiera realizację programów profilaktycznych?
Naszą specjalnością jest medycyna mobilna. Możemy zapewnić profesjonalne wykonanie takich badań jak spirometria, densytometria lub wideodermatoskopia. Nasze usługi stanowią doskonałe uzupełnienie wydarzeń poświęconych zdrowiu. Wspieramy również jednostki samorządu terytorialnego w opracowywaniu programów polityki zdrowotnej, której profilaktyka jest istotną częścią.
Chcesz zapewnić wsparcie ekspertów podczas uroczystości z okazji rocznicy miejscowości? A może potrzebujesz stworzyć lub zmodyfikować program polityki zdrowotnej? Skontaktuj się z nami i opowiedz o swoich potrzebach. Zapewniamy obecność profesjonalnego personelu medycznego oraz własnego sprzętu i transportu. Pomagamy w opracowaniu materiałów reklamowych.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi (FAQ):
Q: Czy do udziału w badaniach profilaktycznych potrzebujesz skierowania od lekarza rodzinnego?
A: Co do zasady udział w programach profilaktycznych nie wymaga skierowania od lekarza. Wystarczy, aby pacjent przyszedł do przychodni POZ z dokumentem tożsamości pozwalającym na potwierdzenie danych osobowych. Wyjątkiem są badania prenatalne. W tym przypadku skierowanie powinno być wystawione przez lekarza prowadzącego ciążę i zawierać informacje o zaawansowaniu ciąży.
Q: Jakie są przykłady profilaktyki chorób?
A: Profilaktyka może obejmować np. diagnostykę wad wrodzonych u nienarodzonych dzieci lub badania diagnostyczne w kierunku nowotworu jelita grubego. Wczesne wykrycie choroby w wielu przypadkach umożliwia skuteczne leczenie, indywidualne podejście i plan profilaktyki zdrowotnej.
Q: Co to są programy zdrowotne?
A: Programy zdrowotne to nazwa często używana zamiennie dla programów profilaktycznych. Należy odróżnić je od programów polityki zdrowotnej, które mają szersze znaczenie i mogą obejmować działania prozdrowotne w dalej idącym kontekście.
Q: Jakie są rodzaje profilaktyki zdrowotnej?
A: Wyróżnia się trzy rodzaje profilaktyki. Profilaktyka wczesna poprzedza wystąpienie choroby poprzez eliminację czynników ryzyka. Profilaktyka wtórna obejmuje wczesne wykrywanie i leczenie chorób w celu zahamowania ich rozwoju. Profilaktyka trzeciorzędowa to działania podejmowane po rozpoznaniu choroby w celu ograniczenia skutków ubocznych, a także rehabilitacja.
Q: Kto się kwalifikuje do programu profilaktyki ChUK?
A: Z profilaktyki w kierunku chorób układu krążenia mogą skorzystać osoby w wieku 35-65 lat, które nie mają rozpoznanej ChUK i w ciągu ostatnich 5 lat nie korzystały z programu. Przysługuje ona także pacjentom, u których występują czynniki ryzyka jak nadmierna masa ciała lub otyłość.