Osteoporoza jest niezwykle podstępną chorobą, która przez wiele lat potrafi nie dawać żadnych objawów. Szacuje się jednak, że cierpi na nią nawet 30% kobiet i 8% mężczyzn po 50. roku życia. „Złotym standardem” w diagnostyce osteoporozy jest densytometria. Przeczytaj, kto powinien poddać się badaniu densytometrycznemu, jak rozpoznać osteoporozę i co zrobić, aby zmniejszyć ryzyko złamań kości. Jak wygląda profilaktyka osteoporozy na co dzień?
Czym jest osteoporoza?
Osteoporoza to choroba, która powoduje stopniowe zmniejszanie się gęstości mineralnej kości (Bone Mineral Density) i zaburza spójność tkanki kostnej. W efekcie coraz częściej dochodzi do tzw. złamań niskoenergetycznych, które u zdrowej osoby nie doprowadziłyby to przerwania ciągłości kości.
Jedynym badaniem, które pozwala na wczesne wykrycie obniżonej gęstości kości, jest densytometria. To diagnostyka całkowicie bezpieczna i nieinwazyjna, która pozwala na jednoznaczne określenie stanu kośćca.
Kto jest w największym stopniu narażony na osteoporozę?
Istnieje wiele czynników, które negatywnie wpływają na BMD i mogą przyczynić się do rozwoju osteoporozy. Choroba ta najczęściej występuje u kobiet w wieku postmenopauzalnym, ponieważ gwałtownie obniżający się poziom estrogenów powoduje zanik „tarczy ochronnej”, która wcześniej zabezpieczała m.in. tkankę kostną.
Naturalnym czynnikiem powodującym obniżenie gęstości mineralnej kości jest wiek. Wraz z upływającymi latami wskaźnik BMD będzie powoli malał. Wyniki badań potwierdzają też wpływ genetyki na gęstość kości. Osoby, u których w rodzinie występowała osteoporoza, również są w większym stopniu narażone na tę chorobę. Wśród pozostałych czynników ryzyka można wymienić:
- palenie papierosów,
- nadużywanie alkoholu,
- siedzący tryb życia lub trwałe unieruchomienie,
- przyjmowanie niektórych leków przeciwpadaczkowych, glikokortykosteroidów lub hormonów tarczycy.
Rzadsze przypadki osteoporozy dotyczą osób, u których występują choroby genetyczne związane z utratą masy kostnej, np. wrodzona łamliwość kości, hipofosfatazaja, osteopetroza czy zespół Brucka.
Dieta uboga w składniki odżywcze w długiej perspektywie może okazać się bardzo niezdrowa. Warto pamiętać, że niska podaż wapnia, witaminy D3, fosforu i magnezu również stanowią czynniki zwiększające ryzyko osteoporozy. Wiele chorób przewlekłych jak reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie przewodu pokarmowego lub przewlekłe choroby nerek, cukrzyca typu 1 mogą stać się przyczyną rozwoju osteoporozy.
Jakie są skutki osteoporozy?
Głównym skutkiem osteoporozy jest większe ryzyko złamania wskutek osłabienia struktury kości. W kontekście tej choroby mówi się o złamaniach niskoenergetycznych, czyli powstające wskutek upadku z niskiej wysokości lub lekkiego uderzenia. Często pojawiają się złamania kompresyjne (zwłaszcza w obrębie kręgów). Tylko w 2010 roku w Polsce liczba złamań osteoporotycznych sięgnęła niemal 3 milionów.
Rozwijająca się osteoporoza może prowadzić też do zaburzeń postawy, dolegliwości bólowych, a nawet neurologicznych wywołanych uciskiem kości na nerwy.
Na czym polega badanie densytometryczne?
Badanie densytometryczne jest podstawowym sposobem diagnostyki osteoporozy. Sam aparat densytometryczny składa się z lampy rentgenowskiej umieszczonej pod stołem. Powyżej znajduje się ramię aparatu z czujnikiem promieniowania.
Rekomenduje się wykonywanie densytometrii z wykorzystaniem techniki dwuwiązkowej absorpcjometrii rentgenowskiej (DEXA). Najpopularniejszy wariant badania obejmuje odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Rzadziej przeprowadzana jest densytometria szyjki kości udowej lub kości przedramienia. Istnieje również możliwość przeprowadzenia densytometrii całego ciała.
Jak interpretować wynik badania densytometrycznego?
Wyniki badania densytometrycznego zawierają dwa wskaźniki:
- wskaźnik T-Score określa jaką część masy kostnej utracił pacjent w stosunku do masy kostnej młodych, zdrowych osób w wieku od 25 do 40 lat,
- wskaźnik Z-Score porównuje wynik pacjenta z wynikami populacji rówieśników.
Za normę wskaźnika T-Score uważa się wartość od +1 do -1. Od -1,1 do -2,4 stwierdza się osteopenię, czyli zwiększone ryzyko złamań. W przypadku T-Score na poziomie -2,5 lub niższym można mówić o osteoporozie i wysokim ryzyku złamań.
Jak przygotować się do badania gęstości kości?
Badanie densytometryczne nie wymaga specjalnego przygotowania. Można je przeprowadzić niezależnie od pory dnia i spożywanych posiłków. Należy jednak unikać przyjmowania suplementów diety zawierających wapń lub witaminę D3 w dniu badania, ponieważ mogą one zafałszować wskaźnik T-Score.
Pacjent powinien poinformować lekarza o obecności metalowych implantów w miejscu badania, a także wskazać, czy w ciągu ostatnich 48 godzin (niekiedy nawet 7 dni) był poddawany badaniom obrazowym z wykorzystaniem środka kontrastującego. Samo badanie jest przeprowadzane w pozycji leżącej lub siedzącej.
Korzystanie z aparatu densytometrycznego jest bezpieczne. Dawka promieniowania rentgenowskiego przyjętego przez ciało w trakcie diagnostyki odpowiada zaledwie promieniowaniu kosmicznemu zaabsorbowanego przez 4 godziny przebywania na świeżym powietrzu.
Jak wygląda profilaktyka osteoporozy na co dzień?
Podstawą profilaktyki osteoporotycznej powinna być zdrowa i zbilansowana dieta. Należy zadbać o spożywanie produktów zawierających wapń i witaminę D3, a także wapń i fosfor, czyli składniki odżywcze niezbędne do prawidłowej mineralizacji kości.
Istotnym elementem profilaktyki jest regularna aktywność fizyczna. Powinna ona stanowić połączenie wysiłku fizycznego o charakterze aerobowym i anaerobowym. Zaleca się niezwłoczną rezygnację z używek (alkohol, papierosy).
Zaleca się regularne powtarzanie badań densytometrycznych u osób po 50 roku życia. W przypadku prawidłowych wyników warto to robić co 2-3 lata. Osoby starsze i znajdujące się w grupie ryzyka mogą powtarzać densytometrią nawet raz w roku.
Profilaktyka osteoporozy z Cogito Med
W ofercie Cogito Med znajdziesz badanie densytometryczne. Polecamy korzystanie z naszych usług w szczególności samorządom terytorialnym, organizacjom pozarządowym oraz domom seniora w związku z wydarzeniami poświęconymi zdrowiu.
Wizyta osteobusa będzie atrakcyjnym dodatkiem podczas pikników miejskich, Dni Seniora lub obchodów rocznicowych. Zapewniamy własny profesjonalny sprzęt diagnostyczny i obsługę badania przez doświadczonych techników. Wyniki badania densytometrycznego dostępne są na miejscu i pacjent może je omówić z ekspertem od razu po zakończeniu diagnostyki.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi (FAQ):
Q: Jaka jest profilaktyka osteoporozy?
A: Podstawowa profilaktyka osteoporozy obejmuje przede wszystkim stosowanie zdrowej i zbilansowanej diety oraz regularną aktywność fizyczną dopasowaną do możliwości danej osoby.
Q: Co jeść, żeby zwiększyć gęstość kości?
A: W celu zwiększenia gęstości kości rekomenduje się przede wszystkim spożywanie produktów zawierających wapń (m.in. jogurty, kefiry, biały i żółty ser) i witaminę D3 (jej źródłem są przede wszystkim tłuste ryby morskie, np. łosoś, makrela, śledź) oraz jaja.
Q: Jaki wynik wskazuje na osteoporozę?
A: Wynik T-Score na poziomie -2,5 lub niższym wskazuje na osteoporozę w zaawansowanej postaci. Wartość od -1,1 do -2,4 sugeruje osteopenię, czyli zmniejszoną gęstość kości.
Q: Jakie jest najlepsze badanie na osteoporozę?
A: Obecnie najlepszy badaniem w diagnostyce osteoporozy jest densytometria. Całkowicie bezpieczna, nieinwazyjna i bezbolesna jest jednocześnie szybka i prosta do wykonania. Wynik badania jest dostępny od razu po jego zakończeniu.
Q: Jak długo trwa densytometria?
A: Badanie densytometryczne trwa od kilku minut do 15-20 minut w zależności od rozległości diagnostyki. W większości przypadków wystarczające jest badanie gęstości kości z jednego odcinka.
Q: Jakie są pierwsze objawy osteoporozy?
A: Pierwszymi objawami osteoporozy są najczęściej złamania niskoenergetyczne, które pojawiają się przy niewielkich upadkach, kichaniu lub silniejszym kaszlu.
Q: Jak trzeba się przygotować na badanie osteoporozy?
A: Przy badaniu densytometrycznym nie jest wymagane specjalne przygotowanie ze strony pacjenta. Dla dokładności pomiaru ważne jest, aby diagnostyka była wykonywana na tym samym aparacie. Gruba warstwa tkanek miękkich lub obecność metalowych obiektów może również utrudniać odczyt.
Q: Jak często przeprowadzać densytometrię u kobiet w starszym wieku?
A: U kobiet po menopauzie niekiedy zaleca się badanie densytometryczne co roku. W końcowym okresie przekwitania lekarz może zalecić dwuletnie przerwy.